HABER ARA

Eposta Kayıt

İsim :
E-Posta :

Onay Kodu:
 

Kü­pün açin­de ne var­sa, dı­şı­na onu sız­dı­rır. Do­la­yı­sıy­la, ken­di­siy­le kav­ga­lı olan çev­re­siy­le ba­rı­şık ola­bi­lir mi?

İn­san ha­ya­tı bo­yun­ca yüz­leş­ti­ği olum­suz şart­lar kar­şı­sın­da pes et­me­me­li, ken­di­ni kay­bet­me­me­li­dir. Ken­di­ni kay­be­den han­gi hay­rı, han­gi se­va­bı ka­za­nır? Bu so­ru­ya an­cak 'hiç­bi­ri­ni' şek­lin­de ce­vap ve­ri­le­bi­lir. Ka­zan­mak, bi­raz da in­sa­nın ken­din­de ol­ma­sı ile iliş­ki­li­dir. İş­te oruç, in­sa­nın iyi­yi, gü­ze­li ve ya­rar­lı ola­nı ka­zan­ma­sın­da et­ki­li olan iba­det tür­le­rin­den sa­de­ce bi­ri­si­dir. Onun için Türk­çe'miz­de ''oruç tut­mak'' ta­bi­ri kul­la­nı­lır.

''Oruç'un Arap­ça'da­ki as­lı, ''savm/sı­yam''dır. Bu söz­cü­ğün kar­şı­sı­na lü­gat­ler ''tut­mak, zap­tet­mek, zap­t-ı rapt al­tı­na al­mak'' an­la­mı­na ge­len ''im­sak'' ke­li­me­si­ni yer­leş­ti­rir. Do­la­yı­sıy­la oruç, bir iba­det di­sip­li­ni­nin adı ola­rak, in­sa­nı kö­tü, se­vim­siz iş­ler yap­mak­tan alı­ko­yan, in­sa­nın ha­ya­tı­nı dü­zen­le­yen, der­le­yen, da­ğı­nık­lık­la­rı yok eden bir özel­li­ğe sa­hip­tir. Bu­nu Hz. Pey­gam­ber, te­laf­fuz ba­kı­mın­dan kı­sa ama an­lam ba­kı­mın­dan çok de­rin ve ge­niş bir ifa­de bi­çi­miy­le: ''Oruç, kal­kan­dır'' (Müs­lim, ''Savm'' 163) şek­lin­de ta­nım­la­mış­lar­dır. İş­te oruç da me­ca­zî an­lamd­a, be­lir­li sa­at­ler­de in­sa­nı ye­me-iç­me ve nef­sa­nî ar­zu­lar­dan uzak­laş­tır­dı­ğı için kal­ka­nın fonk­si­yo­nun­a ben­ze­til­miş­tir. Na­sıl ki bir sa­vaş al­eti olan okun, bir kim­se­ye isa­bet et­me­si­ne kal­kan en­gel olur­sa, gü­nah­la­rın mey­da­na gel­me­si­ne de oruç en­gel ol­du­ğun­dan do­la­yı, o kim­se­nin ce­hen­ne­me gir­me­si­ne ma­ni olur. Kö­tü­lük­le­re ze­min ha­zır­la­ya­cak is­tek­le­ri fren­ler.

Müs­lü­ma­nlar, Al­lah'ın em­ri­ne uya­rak bir ay bo­yun­ca Ra­ma­zan Ayı'nda oruç tu­tar­lar. Do­la­yı­sıy­la biz oruç tu­ta­rız. Bu söz bir ye­re ka­dar doğ­ru­dur. Asıl doğ­ru olan, biz oruç iba­de­ti­ni, oruç bi­zi tut­sun di­ye ye­ri­ne ge­ti­ri­riz.

Türk­çe'miz­de, “ken­di­ni tut­ma” ifa­de­si bir­çok an­lam­lar çağ­rış­tı­rır. Ken­di­ni tut­ma, bel­li bir ira­de eği­ti­mi so­nu­cun­da ger­çek­leş­ti­ri­len bir dav­ra­nış­tır. Çün­kü, in­sa­nın olay­lar kar­şı­sın­da ken­di­ni tut­ma­sı, kont­rol et­me­si çok zor bir olay­dır. Ha­ya­tın­da in­sa­nın ba­şı­na ne ge­li­yor­sa, ken­di­ni tu­ta­ma­dı­ğı/kont­rol ede­me­di­ği, da­ha­sı sa­bır ve me­ta­net gös­te­re­me­di­ği için ge­li­yor.

Gü­na­hlar, in­sa­nın hep ken­di­ni tu­ta­ma­yı­şı­nın bir so­nu­cu de­ğil mi­dir?

Tra­fik ka­za­la­rı, in­sa­nın ken­di­le­ri­ni bir­kaç sa­ni­ye tu­ta­ma­yı­şı­nın bir so­nu­cu de­ğil mi­dir?

Her ka­ti­lin adam öl­dür­me­si, ken­di­ni tu­ta­ma­dı­ğı için de­ğil mi­dir?

İn­san, di­li­ni tut­ama­dı­ğı için kar­şı­sın­da­ki kim­se­le­rin gö­nül­le­ri­ni kı­rıp dök­mü­yor mu?

 El or­ga­nı­nı tu­ta­ma­dı­ğı za­man vu­rup kı­rmı­yor mu?

 İn­san ken­di­ni tu­ta­ma­dı­ğı za­man, ken­di­ni yi­ti­ri­yor, kay­be­di­yor, böy­le­ce ken­di­ne ya­zık edi­yor, ken­din­den ge­çi­yor ve fe­lâ­ket­le­re dü­şü­yor.

İş­te bir ay bo­yun­ca 'oruç tu­tan' bir Müs­lü­man, ira­de eği­ti­min­den ge­çi­yor ve ken­di­si­ni olay­lar kar­şı­sın­da bı­ra­kma­ma­sı ge­rek­ti­ği­ni öğ­re­ni­yor. Oruç, sa­de­ce mi­de­ye de­ğil, bü­tün or­gan­la­ra ve zih­ne de tut­tu­rul­muş olu­yor. Bun­dan do­la­yı oruç, ki­şi­yi kö­tü­lük iş­le­mek­den alı­koy­sun, in­san ken­di­si­ni tut­sun di­ye Hz. Pey­gam­ber: ''Si­ze bi­ri­si kav­ga et­mek için sa­ta­şır­sa, ben oruç­lu­yum de­sin'' bu­yu­ru­yor.

Ken­di­ni tut­mak, ol­gun in­sa­nın işi ve de zor bir iş. Oruç bi­zi, bu zor işe ça­ğı­rı­yor. Ge­le­ne­ği­miz­de 'edep'; in­sa­nın had­di­ni, sı­nı­rı­nı bil­me­si­dir, di­ye ta­nım­la­nır. Er­kâ­nı da; eli­ne, di­li­ne ve be­li­ne sa­hip ol­mak­tır. Oruç tut­mak, bu gü­zel­lik­le­ri ka­zan­dı­rı­yor.

Ken­di­si­ni tut­tu­ğu­mu­zu san­dı­ğı­mız oruç, as­lın­da bi­ze ken­di­mi­zi tut­ma­yı öğ­re­ti­yor. Ye­me-iç­me, öf­ke ve şeh­vet gü­dü­mü­zü de­ne­tim al­tı­na al­ma­mı­zı sağ­lı­yor. Eğer in­sa­nın ak­lı, öf­ke ve şeh­vet gü­dü­le­ri­ne ege­men olur­sa, o kim­se­den er­dem­li dav­ra­nış­lar; eğer öf­ke ve şeh­vet gü­dü­le­ri ak­la ege­men olur­sa, o kim­se­den se­vim­siz dav­ra­nış­lar mey­da­na ge­lir. İş­te bü­tün bu nok­ta­lar­da da oruç in­sa­nı eği­ti­yor, ce­mi­yet için fay­da­lı ve ken­di­sin­den kor­kul­ma­yan, emin bir in­san kar­şı­mı­za çı­kı­yor. Bü­yük İs­lâm dü­şü­nü­rü İmam-ı Rab­ba­ni'nin şu sö­zü bu­na işa­ret et­mek­te­dir: ''Bir kim­se­nin ra­ma­zan ayı düz­gün ge­çer­se, se­ne­nin di­ğer ka­lan ay­la­rı da düz­gün ge­çer.”

Top­lum­sal ha­yat­ta, asa­yi­şi bo­zan ya da yüz kı­zar­tan suç­la­rın bi­le yok de­ne­cek dü­zey­de azal­dı­ğı ay, ger­çek­ten oruç ayı­dır. Oru­cun, in­san­da iyi­lik­le­rin, gü­zel­lik­le­rin, mer­ha­met va şef­kat eği­ti­mi­nin ve­ril­me­sin­de çok önem­li bir va­sı­ta ol­du­ğu he­pi­mi­zin ma­lu­mu­dur.

İn­san, nef­si­ni, iç­gü­dü­le­ri­ni ve öf­ke­si­ni oruç­la kont­rol al­tı­na alır­sa, ira­de­si güç­le­nir, ru­hu saf­la­şır, şah­si­ye­ti ge­li­şir. İş­te bu ne­den­le oru­cu farz kı­lan ayet şöy­le bi­ter: ''Umu­lur ki bu sayede kö­tü­lük­ler­den ko­ru­nur­su­nuz.'' (Ba­ka­ra, 183) Aye­tin bu kıs­mı, oruç­tan el­de edi­le­cek ka­zan­cı, ya­ni oru­cun ama­cı­nı açık­lar. İş­te bu yüz­den, oruç tut­mak in­sa­nın olay­lar kar­şı­sın­da in­fi­ale ka­pı­la­rak ken­di­si­ni kay­bet­me­si de­ğil, bi­raz da in­sa­nın ken­di­si­ni tut­ma­sı­dır. Ki­şi oru­cu âdâp ve er­ka­nı­na uy­gun bir şe­kil­de ne ka­dar gü­zel tu­tar­sa, oruç da ki­şi­yi o ka­dar tu­tar.

De­mek ki in­san oruç tu­tar, oruç da in­sa­nı tu­tar. İn­sa­nın nef­si­ni ıs­lah et­mek­le onun ru­hu­nu in­cel­te­rek, iyi­lik­le­rin ve gü­zel­lik­le­rin pay­la­şıl­ma­sı­na mo­ti­ve eder. Ör­ne­ğin, yok­sul ve kim­se­siz­le­re ye­mek ye­dir­mek, giy­dir­mek, fe­la­ke­te uğ­ra­mış olan kim­se­le­rin bi­raz ol­sun a­cı­la­rı­nı din­dir­mek, sı­kın­tı­la­rı­nı ha­fif­let­mek için mad­di-ma­ne­vi yar­dım­la­rıy­la kat­kı­da bu­lun­mak, her­ha­ngi bir yer­de top­lu­mun men­fa­ati­ne ya­pı­la­cak ya­rar­lı bir iş var­sa, he­men ora­ya koş­mak gi­bi. Bü­tün bu gü­zel­lik­ler, oru­cun gö­nül­ler­de es­tir­di­ği de­ği­şim rüz­gar­la­rı­nın bir so­nu­cu­dur.

Oruç da na­maz gi­bi be­de­nî bir iba­det­tir. Oruç bir ay müd­det­le bü­tün iç or­gan­la­rı­mı­zı özel­lik­le mi­de­mi­zi ve ka­ra­ci­ğe­ri­mi­zi din­len­di­rir. Be­de­nin ha­re­ke­ti­ni dü­zen­ler. Be­de­ne gü­zel­lik ve zin­de­lik ve­rir. İn­san­lar­da ul­vî duy­gu­lar uyan­dı­rır. Al­lah’a bağ­lı­lı­ğı­nı ar­tı­rır. Bu se­bep­le Hz. Pe­ygam­be­rin: ''Oruç tu­tun, sıh­hat bu­lun” bu­yur­ma­la­rı­nın te­mel esp­ri­si bu­dur.

Oruç, duy­gu eği­ti­mi­nin önem­li bo­yut­la­rı olan, sev­gi, es­te­tik, iyi ah­lâk ve şef­kat duy­gu­la­rı­nı ge­liş­ti­rir. İn­san­lar ara­sın­da sos­yal bağ­la­rın güç­len­me­si­ne ve­si­le olur.

Oruç, in­san­lar­da ben­cil­li­ği gi­de­rir; pay­laş­ma­nın bir er­dem ol­du­ğu­nu ha­tır­la­tır. İn­sa­nı sos­yal­leş­ti­rir; in­sa­na, yok­sul­la­rı ko­ru­ya­cak bir so­rum­lu­luk duy­gu­su ve alış­kan­lı­ğı ka­zan­dı­rır.

Oruç, mül­kün ve her şe­yin te­me­li olan ada­let­ten uzak­laş­ma­mak ge­rek­ti­ği eği­ti­mi­ni ve­rir. Sa­hip ol­du­ğu­muz ni­met­le­rin de­ğe­ri­ni an­la­ma­mı­za yar­dım­cı olur.

Oruç tut­mak­la, aç­lık ve su­suz­lu­ğun ne an­la­ma gel­di­ği­ni biz­zat ya­şa­ya­rak, ba­şı­mı­za ge­le­bi­le­cek sa­vaş hâ­li, yok­sul­luk, dep­rem gi­bi ni­ce mah­ru­mi­yet­ler kar­şı­sın­da na­sıl sa­bır gös­te­ri­le­rek di­re­ni­le­bi­le­ce­ği­ni öğ­re­tir. Bu açı­dan oruç, en gü­zel bir eği­ti­ci­dir.

Eğer İs­lâm ne­dir? di­ye so­ru­la­cak olur­sa, tek cüm­le ile İs­lâm; ne­za­ket ve di­sip­lin di­ni­dir, de­ni­le­bi­lir. İş­te oruç, bi­ze bu iki gü­zel­li­ği ka­zan­dı­ra­cak­tır.

Ruh sağ­lı­ğı ve gö­nül hu­zu­ru açı­sın­dan Ra­ma­zan ayı son de­re­ce önem­li­dir. Çün­kü o, bir ay bo­yun­ca bir kim­se­nin 24 sa­ati­ni meş­gul eder. Ör­ne­ğin, sa­hur vak­tin­de kal­kı­la­cak, sa­hur ye­me­ği ye­ni­le­cek, vak­tin doğ­ru­lu­ğu he­sap­la­na­cak, çün­kü fa­lan sa­at fa­lan da­ki­ka­da ar­tık ye­mek-iç­mek ka­pı­sı ka­pa­na­cak­tır.

Gün­düz, fa­lan fa­lan iş­ler ya­pı­la­cak, ica­bın­da top­lu­mun ih­ti­yaç sa­hip­le­ri­nin mad­di­ ma­ne­vi ih­ti­yaç­la­rı kar­şı­la­na­cak, böy­le­ce bir­çok in­san se­vin­di­ril­miş ola­cak­tır. Bu, zen­gin ve fa­kir Müs­lü­ma­n­lar ara­sın­da ku­ru­lan bir ba­rış, kar­deş­lik, dost­luk köp­rü­sü­ne dö­nü­şe­cek, böy­le­ce, top­lu­mun sos­yal do­ku­su da­ha bir güç­le­ne­cek, bir­lik duy­gu­la­rı da­ha bir kuv­vet­le­ne­cek an­la­mı­na ge­lir.

Ak­şam vak­ti, tam vak­tin­de if­tar edi­le­cek­tir. Ye­mek ye­ne­cek, is­ti­ra­hat edi­le­cek, son­ra ''te­ra­vih'' na­ma­zı­na ge­çi­le­cek­tir. Her se­ne, bü­tün se­ne­nin bu bir ayı zar­fın­da mun­ta­zam, prog­ram­lı bir şe­kil­de Müs­lü­man­lar ken­di­le­ri­ni eği­te­cek­ler­dir. Böy­le bir di­sip­lin, Müs­lü­man'ın ha­ya­tın­da vak­tin son de­re­ce de­ğer­li ol­du­ğu iz­le­ni­mi­ni ka­zan­dı­rır.

Ay­nı za­man­da Ra­ma­zan ayı, sos­yal bo­yu­tu olan bir ay­dır. İs­lâm di­nin­de Ra­ma­zan ayı, top­lu iba­det ayı ola­rak kı­lın­mış­tır. Bü­tün Müs­lü­man­lar ay­nı şe­kil­de be­lir­len­miş za­man di­li­min­de oruç­la­rı­nı tu­tar­lar ve na­maz için ca­mi­de top­la­nır­lar. Böy­le­ce iba­de­tin iç­ti­maî bo­yut­ta te­za­hür eden coş­ku­su­nu hep bir­lik­te ya­şar­lar ve bir­bir­le­riy­le gö­rü­şüp bu­luş­ma im­ka­nı el­de eder­ler.

Oruç, ça­ğı­mı­zın mo­dern bir has­ta­lı­ğı olan yal­nız­lık psi­ko­lo­ji­si­ne son ver­me­nin adı­dır.

Ne­ti­ce­de, fer­di ola­rak ya­pı­lan oruç iba­de­ti, iç­ti­maî bir iba­det hâ­li­ni al­mış olur. Bir kim­se tek ba­şı­na oruç tu­tar­sa, ah­lâ­kî ve ru­hî fay­da­lar el­de eder ama, top­lu ola­rak tu­tu­lan oruç da bu fay­da­lar da­ha çok el­de edil­miş olur. Ay­rı­ca, Ra­ma­zan ayı­nın ma­ne­vî ha­va­sı, bü­tün top­lum ke­sim­le­rin­de iyi­lik­le­ri öne çı­kar­ma, kö­tü­lük­ler­den sa­kın­ma ve tak­va ru­hu ile do­nan­ma gi­bi ah­la­ki alış­kan­lık­lar ka­zan­ma­mı­za hiz­met et­miş olur.

Prof.Dr. Ramazan ALTINTAŞ

(Diyanet Aylık Dergi, Ekim 2005)

Tarihte Bugün